Φυσιολογική γονιμότητα

Είναι ιδιαίτερα σημαντικό ένα ζευγάρι να κατανοήσει ποιές είναι οι φυσιολογικές πιθανότητες να συλλάβει και ακόμα σημαντικότερο πόσος χρόνος απαιτείται για την επίτευξη της σύλληψης.

Ορισμός υπογονιμότητας

Υπογονιμότητα ορίζεται ως η αποτυχία ενός ζευγαριού το οποίο συνευρίσκεται ερωτικά με ικανοποιητική συχνότητα σε κάθε κύκλο (>10 επαφές το μήνα) για μια περίοδο ενός χρόνου, εφόσον η υποψήφια μητέρα είναι κάτω από 35 ετών. Αν η γυναίκα είναι μεγαλύτερη από 35 ετών τότε η περίοδος δοκιμασίας δεν πρέπει να υπερβαίνει τους 6 μήνες για λόγους που θα αναλυθούν παρακάτω.

Ο μηχανισμός της φυσικής σύλληψης

Είναι ιδιαίτερα σημαντικό να σημειωθεί πως σε καθόλα φυσιολογικά και γόνιμα ζευγάρια τόσο ο αριθμός των ικανών σπερματοζωαρίων όσο και εκείνος των ωαρίων που ελευθερώνονται είναι περιορισμένος. Είναι επίσης σαφές μόνο ένα μέρος από τα γονιμοποιημένα ωάρια θα φτάσουν στη μήτρα, από αυτά ένας μικρός αριθμός θα εμφυτευτούν στην ενδομητρική κοιλότητα και ένας ακόμη μικρότερος αριθμός θα εξελιχθούν σε κύημα και θα καταλήξουν στη γέννηση υγιούς μωρού. 

Με άλλα λόγια ένα ωάριο ή ένα σπερματοζωάριο ή ένα έμβρυο συνθέτουν μια πιθανότητα σύλληψης και ανάπτυξης και όχι μια βεβαιότητα. Όλοι αυτοί οι περιορισμοί είναι που καθιστούν το ανθρώπινο είδος το πλέον δύσκολα αναπαραγόμενο είδος στο ζωικό βασίλειο και οι οποίοι αντανακλούν την επιδίωξη της φύσης να διασφαλίσει ότι το παραγόμενο αποτέλεσμα είναι φυσιολογικό.

Ας επιστρέψουμε όμως στις βασικές προϋποθέσεις για να επιτευχθεί μια σύλληψη.

Χρειαζόμαστε ικανό σπέρμα, φυσιολογικά ωάρια και βατό μονοπάτι (ανοικτές σάλπιγγες).

Φυσιολογικό σπέρμα 

Ουσιαστικά το σπέρμα διακρίνεται σε δύο τμήματα – τα σπερματοζωάρια και το σπερματικό πλάσμα (seminal plasma). Τα σπερματοζωάρια μαζί με μικρή ποσότητα υγρού παράγονται στους όρχεις και στη συνέχεια μέσω των σπερματοφόρων σωληναρίων οδηγούνται στις σπερματοδόχες κύστεις όπου και αποθηκεύονται. Από τις σπερματοδόχους κύστεις απελευθερώνονται με τον ανδρικό οργασμό (εκσπερμάτωση). Να σημειωθεί ότι το σπέρμα που απελευθερώνεται έχει ήδη παραχθεί πριν 72 ημέρες, όσο δηλαδή διαρκεί ένας κύκλος σπερματογένεσης.

Να σημειωθεί επίσης ότι όλοι οι κύκλοι σπερματογένεσης δεν είναι ίδιοι. Οι μελέτες δείχνουν ότι αρκεί ένα διήμερο επεισόδιο αυξημένης πυρετικής κίνησης για να καταστεί παροδικά ένας, κατά τα άλλα, γόνιμος άνδρας σε σοβαρά ολιγοσπερμικό ή ακόμα και αζωοσπερμικό. Επίσης, το σπέρμα επηρεάζεται από τις καθημερινές συνθήκες διαβίωσης όπως την έντονη κόπωση, την υψηλή ή την ιδιαίτερα χαμηλή θερμοκρασία του περιβάλλοντος. Τέλος, ακόμα και φυσιολογικοί, γόνιμοι άνδρες έχουν ορισμένους «κακούς» κύκλους σπερματογένεσης με αποτέλεσμα την παραγωγή ενός κακού σπερμοδιαγράμματος.

Το συμπέρασμα που βγαίνει είναι ότι κανείς δεν μπορεί να ορίσει έναν άνδρα υπογόνιμο με βάση ένα μόνο παθολογικό σπερμοδιάγραμμα, αλλά αντίθετα θα πρέπει να λάβει ένα ενδελεχές ιστορικό για τους τελευταίους δυο μήνες ζωής του και να του ζητήσει επανάληψη ττης εξέτασης ώστε να αποκτήσει σαφέστερη εικόνα γύρω από τη γονιμότητα του.

Φυσιολογικό ωάριο

Το ωάριο (αυγό) είναι το έτερο από τα γενετικά υλικά που απαιτούνται για τη σύλληψη. Και ενώ ο άντρας είναι για όλη του τη ζωή προικισμένος με εκατομμύρια σπερματοζωαρίων ανά εκσπερμάτιση, η γυναίκα έχει προικιστεί ήδη από την κοιλιά της μητέρας της με πολύ περιορισμένο αριθμό ωαρίων. Συγκεκριμένα, ένα θηλυκό έμβρυο προικίζεται με περίπου 4 εκατομμύρια ωάρια εκ των οποίων τα μισά χάνονται λίγο πριν τη γέννηση. Η έκπτωση της λειτουργίας των ωοθηκών συνεχίζεται όσο προχωρά η ηλικία και τελικά ο μέσος όρος των γυναικών φτάνει να αξιοποιεί μόνο 400 ωάρια περίπου μέχρι την ηλικία των 43 ετών. Παράλληλα, προϊούσης της ηλικίας το γενετικό υλικό που φέρουν τα εναπομείναντα ωάρια είναι εύθρυπτο και συχνά ελαττωματικό, γεγονός που προδιαθέτει σε γενετικές ανωμαλίες των εμβρύων που παράγονται και σε πρώιμες αποβολές.

Τα ωάρια βρίσκονται μέσα στις ωοθήκες και πολύ κοντά στις σάλπιγγες. Μια φυσιολογική απώλεια (απόπτωση) ωαρίων συμβαίνει στα θήλεα έμβρυα όσο ακόμα βρίσκονται στην κοιλιά της μητέρας τους. Η ωορρηξία ξεκινά στην ηλικία της εφηβέιας. Ουσιαστικά, υπάρχουν δυο διεργασίες που λαμβάνουν χώρα την ίδια ώρα στην ωοθήκη και οι οποίες είναι παράλληλες: η μια είναι η ενεργοποίηση μιας ομάδας ωαρίων σε διάστημα 120 ημερών, από τα οποία επιλέγονται τα καταλληλότερα για τη δεύτερη διεργασία, η οποία ολοκληρώνεται με την ωορρηξία.

Φυσιολογικό μονοπάτι

Ένα «βατό μονοπάτι» ορίζεται από:

  • Έναν καθαρό κόλπο
  • Ένα άρτιο ανατομικά τράχηλο με ικανοποιητική παραγωγή φιλικής προς τα σπερματοζωάρια βλέννας
  • Μια άρτια ανατομικά ενδομητρική κοιλότητα και
  • Βατές σάλπιγγες

Μετά την εκσπερμάτιση το σπέρμα του ανδρός εναποτίθεται στον οπίσθιο κολπικό θόλο. Το σπέρμα σε αυτή τη φάση βρίσκεται σε ζελατινώδη μορφή αλλά γρήγορα ρευστοποιείται. Είναι προφανές ότι εφόσον ρευστοποιείται ένα μεγάλο μέρος του θα κατρακυλήσει και θα βγει από τον κόλπο. Αυτό είναι μια απόλυτα φυσιολογική διαδικασία και δεν αναστρέφεται με την ακινησία της γυναίκας μετά απο τη σεξουαλική επαφή.

Το πρώτο εμπόδιο που συναντά το σπέρμα στο ταξίδι του για τις σάλπιγγες είναι η τραχηλική βλέννα η οποία επηρεάζεται κατά μείζονα λόγο από την ορμονική κατάσταση της γυναίκας, αλλά και από την παρουσία ή όχι μικροβίων στον κόλπο. Η τραχηλική βλέννα πριν την ωορρηξία είναι πλούσια σε ποσότητα, υδαρής, λεπτόρρευστη και εύκολα διαπερατή από τα σπερματοζωάρια, ενώ λίγες ώρες μετά γίνεται πρακτικά αδιαπέρατη.

Η αύξηση αυτής της ποσότητας της βλέννας μπορεί να επιτρέψει την άνοδο των σπερματοζωαρίων διαμέσου του τραχήλου αρκετές ημέρες (μέχρι και 3) πριν την ωορρηξία. Με την προϋπόθεση ότι το ζευγάρι έρχεται σε συχνές επαφές (τουλάχιστον 2-3 ανά εβδομάδα) υπάρχουν ελάχιστες πιθανότητες να μην πετύχει ο συντονισμός με την ωορρηξία.

Έχοντας ξεπεράσει αυτό το εμπόδιο της τραχηλικής βλέννας, το σπέρμα πρέπει να περάσει την ενδομητρική κοιλότητα και να φτάσει στις σάλπιγγες. Αν και το σπέρμα χρειάζεται μόνο κάποια λεπτά για να φτάσει από τον κόλπο στις σάλπιγγες η κατασκευή του γυναικείου σώματος είναι τέτοια ώστε τελικά κύματα σπερματοζωαρίων συνεχίζουν να καταφθάνουν στις σάλπιγγες για πολλές ώρες ακόμα μετά την ερωτική επαφή. Υπολογίζεται πάντως ότι τουλάχιστον το 15% των σπερματοζωαρίων που απελευθερώνονται φτάνει στις σάλπιγγες.

Εφόσον οι σάλπιγγες είναι διαβατές, επιτρέπουν στα σπερματοζωάρια να συναντηθούν με το ωάριο και να ακολουθήσει η γονιμοποίηση. Αν ο δρόμος προς τη μήτρα είναι ανοικτός για το έμβρυο, αυτό είναι σε θέση να μετακινηθεί προς την ενδομητρική κοιλότητα και να δώσει την πολυπόθητη εμφύτευση. Σε αντίθετη περίπτωση, το έμβρυο εγκλωβίζεται μέσα στη σάλπιγγα και προκαλεί εξωμήτρια κύηση.